ต้นจิงจูฉ่าย
จิงจูฉ่าย เป็นผักสวนครัวที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ใบหยักเว้าเป็นแฉก นิยมนำยอดอ่อนและใบไปใส่ในต้มเลือดหมู แกงจืด สุกี้ ซุป หรือผัดร่วมกับอาหารชนิดอื่น กลิ่นของใบช่วยเพิ่มความหอมและช่วยลดกลิ่นคาวของอาหารได้ดี
ต้นจิงจูฉ่ายเป็นพืชอายุหลายปี แตกกิ่งและหน่อรวมกันเป็นกอ ลำต้นอาจมีสีเขียวอมม่วงหรือม่วงแดง ใบมีสีเขียวและหยักเป็นพู เมื่อได้รับน้ำ แสง และธาตุอาหารอย่างเหมาะสม ต้นจะแตกยอดใหม่ได้รวดเร็วหลังการเก็บเกี่ยว
แม้จิงจูฉ่ายจะชอบอากาศค่อนข้างเย็น แต่สามารถปลูกในกรุงเทพฯ และพื้นที่อากาศร้อนได้ โดยเลือกตำแหน่งที่ได้รับแดดเช้าหรือแสงประมาณครึ่งวัน รักษาความชื้นของดิน และหลีกเลี่ยงแดดบ่ายที่แรงเกินไป
- ชื่อไทย: จิงจูฉ่าย จิงจูฉ้าย หรือแก้วเมืองจีน
- ชื่อภาษาอังกฤษ: White Mugwort, Duck Foot Vegetable
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Artemisia lactiflora Wall. ex DC.
- วงศ์: Asteraceae
- ประเภท: พืชล้มลุกหรือไม้พุ่มอายุหลายปี
- ลักษณะเด่น: ใบหยักเป็นแฉก มีกลิ่นหอมและรสขมเล็กน้อย
- แสง: แดดเช้าหรือแสงประมาณ 3–5 ชั่วโมงต่อวัน
- ดิน: ดินร่วนซุย มีอินทรียวัตถุและระบายน้ำดี
- น้ำ: ชอบดินชื้นสม่ำเสมอ แต่ไม่ควรมีน้ำขัง
- การขยายพันธุ์: ปักชำกิ่ง แยกกอ และเพาะเมล็ด
- การใช้งาน: ใช้ยอดและใบประกอบอาหาร
ลักษณะของต้นจิงจูฉ่าย
จิงจูฉ่ายเจริญเป็นกอและแตกกิ่งจากบริเวณโคนต้น ลำต้นค่อนข้างอ่อนเมื่อยังเล็ก แต่จะแข็งแรงขึ้นตามอายุ สีของลำต้นอาจเป็นสีเขียว ม่วงแดง หรือน้ำตาลอมม่วง ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ แสง และอายุของกิ่ง
ต้นที่ปลูกในกระถางและเก็บยอดเป็นประจำมักมีขนาดไม่ใหญ่มาก แต่หากปลูกลงแปลงและปล่อยให้เจริญเต็มที่ ต้นอาจสูงและแตกกิ่งมากกว่าประมาณ 30 เซนติเมตร จึงควรตัดแต่งเพื่อรักษาทรงพุ่มและกระตุ้นยอดอ่อน
ใบ
ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับตามกิ่ง แผ่นใบหยักเว้าเป็นพูหลายแฉก ขอบใบไม่สม่ำเสมอ รูปทรงโดยรวมคล้ายใบขึ้นฉ่ายหรือใบผักชีขนาดใหญ่ เนื้อใบมีความนุ่มและมีกลิ่นหอมเมื่อขยี้
ใบอ่อนเหมาะสำหรับนำไปประกอบอาหารมากกว่าใบแก่ เพราะมีเนื้อนุ่ม กลิ่นไม่แรงเกินไป และมีรสขมน้อยกว่า
ดอก
เมื่อต้นมีอายุและสภาพแวดล้อมเหมาะสม จะออกช่อดอกบริเวณปลายยอด ดอกมีขนาดเล็กจำนวนมาก สีขาวหรือขาวครีม การปล่อยให้ต้นออกดอกจำนวนมากอาจทำให้ยอดที่ใช้ประกอบอาหารมีความแข็งขึ้น
หากปลูกเพื่อเก็บใบ สามารถตัดช่อดอกบางส่วนออก เพื่อให้ต้นส่งอาหารไปสร้างกิ่งและยอดอ่อนมากขึ้น
การนำจิงจูฉ่ายไปประกอบอาหาร
ใบและยอดอ่อนมีกลิ่นหอมเฉพาะตัวและมีรสขมเล็กน้อย นิยมใส่ในอาหารประเภทน้ำแกงหรือซุป โดยใส่ช่วงท้ายของการปรุงเพื่อช่วยรักษากลิ่นและสีของใบ
นิยมใส่เพื่อเพิ่มกลิ่นหอมและช่วยลดกลิ่นคาวของเครื่องใน
ใส่ยอดอ่อนช่วงท้ายก่อนปิดไฟ เพื่อให้ใบยังเขียวและมีกลิ่นหอม
ใช้เป็นผักเพิ่มกลิ่นในน้ำซุปและรับประทานร่วมกับผักชนิดอื่น
ใช้ยอดอ่อนในปริมาณพอเหมาะเพื่อเพิ่มกลิ่นและรสขมเล็กน้อย
วิธีปลูกต้นจิงจูฉ่าย
1. เลือกตำแหน่งปลูก
จิงจูฉ่ายชอบแสงสว่างและแดดอ่อน ควรวางในบริเวณที่ได้รับแดดเช้าประมาณ 3–5 ชั่วโมง หรือบริเวณที่มีแสงรำไรตลอดวัน
ในช่วงอากาศร้อน แดดบ่ายอาจทำให้ใบไหม้ ใบม้วน และต้นเหี่ยวเร็ว หากปลูกกลางแจ้งควรใช้ตาข่ายพรางแสง หรือวางใต้ร่มเงาที่มีแสงลอดผ่าน
- แดดเช้าเหมาะกว่าแดดบ่าย
- ไม่ควรปลูกในมุมมืด เพราะกิ่งจะยืดและอ่อนแอ
- ค่อย ๆ เพิ่มแดดให้ต้นที่เพิ่งย้ายปลูก
- หมุนกระถางเป็นระยะเพื่อให้พุ่มรับแสงทั่วถึง
2. เตรียมดิน
ดินควรร่วนซุย มีอินทรียวัตถุ และเก็บความชื้นได้พอเหมาะ แต่ต้องไม่แน่นหรือน้ำขัง เพราะรากอาจขาดอากาศและเน่าได้
- ดินร่วนหรือดินปลูกสำเร็จรูป 2 ส่วน
- ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเก่าที่สลายตัวแล้ว 1 ส่วน
- กาบมะพร้าวสับ แกลบดำ หรือวัสดุช่วยเพิ่มความโปร่ง 1 ส่วน
ดินใบก้ามปูสามารถนำมาใช้เป็นส่วนผสมได้ แต่ควรผสมวัสดุที่ช่วยระบายน้ำ ไม่ควรใช้ดินใบก้ามปูล้วนหากมีเนื้อแน่นและอุ้มน้ำมากเกินไป
3. ขั้นตอนย้ายปลูก
- รดน้ำต้นพันธุ์ก่อนย้ายปลูกเล็กน้อย
- นำต้นออกจากถุงหรือกระถางเดิมโดยให้ดินติดราก
- วางต้นในหลุมระดับเดียวกับดินเดิม
- ไม่ควรฝังโคนต้นลึกเกินไป
- เติมดินรอบก้อนรากและกดเบา ๆ
- รดน้ำให้ชุ่มหลังปลูก
- วางในแสงรำไรประมาณสองสามวัน
- เมื่อต้นตั้งตัวแล้วจึงเพิ่มแดดเช้า
ปลูกจิงจูฉ่ายในกระถาง
จิงจูฉ่ายเหมาะกับการปลูกในกระถาง เพราะควบคุมแสง น้ำ และความชื้นได้ง่าย อีกทั้งสามารถย้ายหลบแดดหรือฝนได้ตามสภาพอากาศ
- ใช้กระถางกว้างประมาณ 25–30 เซนติเมตรขึ้นไป
- เลือกกระถางที่มีรูระบายน้ำหลายรู
- ไม่รองก้นกระถางด้วยกาบมะพร้าวหนาเกินไป
- เติมดินร่วนโปร่งให้มีพื้นที่เพียงพอสำหรับราก
- ไม่ปลูกหลายกอแน่นเกินไปในกระถางเดียว
- ไม่ปล่อยน้ำขังในจานรองกระถาง
- เปลี่ยนกระถางหรือแยกกอเมื่อรากแน่นมาก
วิธีรดน้ำ
จิงจูฉ่ายชอบดินชื้นสม่ำเสมอ แต่คำแนะนำให้รดวันละครั้งหรือเช้าเย็นไม่ควรใช้เป็นกฎตายตัว เพราะความถี่ขึ้นอยู่กับอากาศ ขนาดกระถาง ชนิดดิน และปริมาณแสง
- ใช้นิ้วแตะหน้าดินก่อนรดน้ำ
- เมื่อหน้าดินเริ่มแห้งจึงรดให้ชุ่มทั่วกระถาง
- ช่วงอากาศร้อนควรตรวจดินเช้าและเย็น
- หากดินยังชื้น ไม่จำเป็นต้องรดซ้ำ
- ลดน้ำในช่วงฝนตกหรืออากาศชื้น
- รดบริเวณโคนมากกว่าราดใบทุกวัน
- ไม่ปล่อยให้น้ำขังบริเวณราก
การให้ปุ๋ย
จิงจูฉ่ายเป็นผักกินใบ จึงควรดูแลให้ดินมีอินทรียวัตถุและธาตุอาหารอย่างสม่ำเสมอ โดยไม่ใส่ปุ๋ยเข้มข้นมากเกินไป
- ผสมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเก่าลงในดินก่อนปลูก
- เติมปุ๋ยหมักบาง ๆ รอบกอเป็นระยะ
- ไม่กองปุ๋ยชิดโคนต้น
- หลีกเลี่ยงปุ๋ยคอกสดหรือขี้ไก่สด
- หากใช้ปุ๋ยสำเร็จรูป ให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
- รดน้ำหลังใส่ปุ๋ย
- เว้นการให้ปุ๋ยเมื่อต้นมีอาการรากเน่า
วิธีเก็บยอดจิงจูฉ่าย
เมื่อต้นตั้งตัวและแตกกิ่งหลายกิ่งแล้ว สามารถเริ่มตัดยอดอ่อนมาประกอบอาหารได้ การตัดยอดเหนือข้อจะช่วยกระตุ้นให้ต้นแตกกิ่งด้านข้างและมีทรงพุ่มแน่นขึ้น
- เลือกยอดอ่อนที่ใบยังนุ่มและมีสีเขียวสด
- ใช้กรรไกรสะอาดตัดเหนือข้อ
- เหลือใบไว้บนต้นอย่างเพียงพอ
- ไม่ควรตัดเกินประมาณหนึ่งในสามของพุ่มต่อครั้ง
- ตัดกิ่งแก่ กิ่งแห้ง และกิ่งเป็นโรคออกพร้อมกัน
- ล้างยอดและใบให้สะอาดก่อนประกอบอาหาร
วิธีขยายพันธุ์ต้นจิงจูฉ่าย
การปักชำกิ่ง
เป็นวิธีที่ทำได้ง่ายและได้ต้นใหม่รวดเร็ว ควรเลือกกิ่งที่แข็งแรง ไม่แก่หรืออ่อนเกินไป และไม่มีช่อดอก
- เลือกกิ่งยาวประมาณ 8–12 เซนติเมตร
- ตัดกิ่งใต้ข้อด้วยกรรไกรสะอาด
- เด็ดใบด้านล่างออก เหลือใบด้านบนประมาณ 2–4 คู่
- ปักกิ่งลงในดินร่วนหรือวัสดุชำที่โปร่ง
- ให้ข้ออย่างน้อยหนึ่งข้ออยู่ใต้ดิน
- รดน้ำให้วัสดุชื้น แต่ไม่แฉะ
- วางในบริเวณแสงรำไรและอากาศถ่ายเท
- เมื่อเริ่มแตกยอดใหม่จึงค่อยเพิ่มแสงแดด
การแยกกอ
ต้นที่ปลูกมานานจะมีหน่อและกิ่งจำนวนมาก สามารถแบ่งกอออกเป็นส่วนย่อยแล้วนำไปปลูกใหม่ได้ วิธีนี้ได้ต้นที่มีรากติดอยู่ จึงมักตั้งตัวเร็วกว่ากิ่งชำ
- รดน้ำให้ดินชื้นก่อนแยกกอ
- นำต้นออกจากกระถางอย่างระมัดระวัง
- แบ่งกอให้แต่ละส่วนมีรากและยอดติดอยู่
- ตัดรากหรือกิ่งที่เสียหายออก
- ปลูกลงกระถางใหม่ด้วยดินร่วน
- รดน้ำและพักไว้ในแสงรำไรช่วงแรก
การเพาะเมล็ด
สามารถขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดได้ แต่ใช้เวลาและต้องดูแลต้นกล้ามากกว่าการปักชำหรือแยกกอ ควรใช้วัสดุเพาะละเอียดและรักษาความชื้นโดยไม่ให้แฉะ
ปัญหาที่พบบ่อย
| อาการ | สาเหตุที่เป็นไปได้ | แนวทางแก้ไข |
|---|---|---|
| ใบไหม้หรือขอบใบแห้ง | แดดแรง ดินแห้ง หรืออากาศร้อนจัด | ลดแดดบ่ายและรักษาความชื้นให้สม่ำเสมอ |
| กิ่งยืดและใบห่าง | แสงไม่เพียงพอ | เพิ่มแดดเช้าทีละน้อยและตัดแต่งยอด |
| ใบเหลือง | น้ำมาก ดินแน่น รากแน่น หรือธาตุอาหารไม่เหมาะ | ตรวจดินและรากก่อนเพิ่มน้ำหรือปุ๋ย |
| โคนต้นนิ่มหรือดำ | ดินแฉะและโคนเน่า | ลดน้ำ ตัดกิ่งดีไปชำใหม่ และเปลี่ยนดินให้โปร่ง |
| ยอดหงิกหรือมีแมลงใต้ใบ | เพลี้ยอ่อน เพลี้ยไฟ หรือแมลงดูดน้ำเลี้ยง | แยกต้น ตรวจใต้ใบ และกำจัดอย่างเหมาะสม |
| ต้นแน่นกระถางและยอดเล็กลง | กอและรากเบียดกันมากเกินไป | แยกกอหรือย้ายลงกระถางใหญ่ขึ้น |
เคล็ดลับปลูกจิงจูฉ่ายในอากาศร้อน
- เลือกตำแหน่งที่ได้รับแดดเช้าและหลบแดดบ่าย
- ใช้กระถางสีอ่อนเพื่อลดความร้อนบริเวณราก
- รักษาดินให้ชื้นสม่ำเสมอ แต่ไม่แฉะ
- คลุมหน้าดินบาง ๆ เพื่อชะลอการระเหยของน้ำ
- ไม่วางกระถางชิดผนังหรือพื้นปูนที่สะสมความร้อนมาก
- ตัดยอดเป็นประจำเพื่อให้แตกพุ่มใหม่
- เพิ่มอากาศถ่ายเทเพื่อลดเชื้อรา
- แยกกอเมื่อพุ่มแน่นเกินไป
- ปักชำต้นสำรองไว้ทดแทนต้นเก่า
สรุป
จิงจูฉ่ายเป็นผักสวนครัวกลิ่นหอมที่นิยมใช้ในต้มเลือดหมู แกงจืด สุกี้ และอาหารประเภทซุป สามารถปลูกได้ทั้งในกระถางและลงแปลง โดยเฉพาะบริเวณที่ได้รับแดดเช้าหรือแสงประมาณครึ่งวัน
หัวใจสำคัญของการปลูกคือใช้ดินร่วนซุย รักษาความชื้นให้สม่ำเสมอ หลีกเลี่ยงแดดบ่ายแรงและน้ำขัง พร้อมตัดยอดเหนือข้อเพื่อกระตุ้นการแตกพุ่ม การขยายพันธุ์ทำได้ง่ายทั้งการปักชำกิ่ง แยกกอ และเพาะเมล็ด
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น
ใส่คำแนะนำในส่วนนี้ได้เลยค่ะ