กวักมรกต ไม้มงคลเลี้ยงง่าย วิธีปลูก ดูแล และขยายพันธุ์
กวักมรกต เป็นไม้ประดับที่ได้รับความนิยมอย่างมากทั้งในบ้าน สำนักงาน ร้านอาหาร และโรงแรม เพราะมีรูปทรงสวย ใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ดูสะอาดตา และที่สำคัญคือเป็นต้นไม้ที่ดูแลค่อนข้างง่าย ไม่ต้องรดน้ำบ่อย และสามารถปรับตัวกับพื้นที่ที่มีแสงไม่มากได้ดี
เสน่ห์ของต้นกวักมรกตอยู่ที่ก้านใบตั้งตรงและใบย่อยรูปทรงรีที่เรียงตัวอย่างเป็นระเบียบ ยิ่งต้นสมบูรณ์ ใบจะยิ่งมีสีเขียวมันวาว จึงสามารถนำไปตกแต่งพื้นที่สไตล์โมเดิร์นได้เป็นอย่างดี ผมเองก็พบเห็นกวักมรกตถูกนำไปประดับตามโรงแรมและสำนักงานอยู่บ่อยครั้ง เพราะนอกจากดูสวยแล้ว ยังไม่ต้องดูแลมากเหมือนไม้ประดับบางชนิด
กวักมรกตมีส่วนสะสมอาหารและน้ำอยู่ใต้ดินที่เรียกว่า เหง้า (Rhizome) ซึ่งมีลักษณะอวบ ทำให้สามารถเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงที่ดินแห้งได้ นี่คือเหตุผลหนึ่งที่ทำให้กวักมรกตทนแล้งและไม่จำเป็นต้องรดน้ำทุกวัน
รู้จักต้นกวักมรกต
กวักมรกตมีชื่อภาษาอังกฤษที่นิยมเรียกว่า ZZ Plant, Zanzibar Gem หรือ Eternity Plant และมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Zamioculcas zamiifolia (G.Lodd.) Engl. จัดอยู่ในวงศ์ Araceae เช่นเดียวกับไม้ประดับหลายชนิด เช่น เดหลี พลูด่าง และหน้าวัว
ต้นกวักมรกตมีถิ่นกำเนิดในบริเวณเขตร้อนของทวีปแอฟริกา จึงมีความสามารถในการปรับตัวกับสภาพที่มีช่วงแห้งแล้งได้ดี
ลักษณะเด่นของต้นกวักมรกต
- มีเหง้าอวบอยู่ใต้ดิน ช่วยสะสมน้ำและอาหาร
- ก้านใบมีลักษณะอวบและแข็งแรง
- ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยเรียงอยู่สองด้านของก้าน
- ใบย่อยมีรูปทรงรีถึงรูปไข่ สีเขียวเข้มและเป็นมันวาว
- สามารถทนสภาพแสงน้อยได้ค่อนข้างดี
- มีการเจริญเติบโตค่อนข้างช้า จึงไม่ต้องเปลี่ยนกระถางบ่อย
- บางสายพันธุ์มีใบสีเข้มหรือสีดำ เช่น กวักมรกตดำ
- มีพันธุ์ใบด่างที่มีสีขาว ครีม หรือเหลืองผสมกับสีเขียว
- สามารถออกดอกได้ แต่พบไม่บ่อยเมื่อปลูกเป็นไม้ประดับภายในอาคาร
ดอกของกวักมรกตมีหน้าตาอย่างไร
กวักมรกตสามารถออกดอกได้ โดยดอกมีโครงสร้างแบบเดียวกับพืชในวงศ์บอน ลักษณะเป็นช่อดอกที่มีแกนอยู่ตรงกลางและมีใบประดับหุ้มอยู่ภายนอก คล้ายกับดอกของเดหลี แต่มีขนาดเล็กและสีไม่โดดเด่นมากนัก
ช่อดอกมักเกิดบริเวณโคนต้นใกล้กับผิวดิน จึงอาจสังเกตเห็นได้ยาก หากปลูกกวักมรกตแล้วออกดอกถือว่าต้นมีความสมบูรณ์ในระดับหนึ่ง แต่การไม่ออกดอกก็ไม่ได้หมายความว่าต้นมีปัญหา เพราะจุดเด่นหลักของกวักมรกตคือใบ
วิธีปลูกต้นกวักมรกต
1. ดินปลูก
ดินสำหรับกวักมรกตต้องมีคุณสมบัติสำคัญคือ ระบายน้ำได้ดี เพราะศัตรูสำคัญของกวักมรกตไม่ใช่ความแห้ง แต่คือดินที่แฉะและมีน้ำขัง
ตัวอย่างส่วนผสมดินที่สามารถใช้ได้ เช่น
- ดินปลูกต้นไม้ 2 ส่วน
- กาบมะพร้าวสับ 1 ส่วน
- แกลบดำหรือวัสดุเพิ่มความโปร่ง 1 ส่วน
- เพอร์ไลต์ หินภูเขาไฟ หรือทรายหยาบเล็กน้อย หากมี
ไม่จำเป็นต้องใช้สูตรนี้ตายตัว สิ่งสำคัญคือเมื่อรดน้ำแล้วน้ำต้องไหลผ่านออกจากก้นกระถางได้ง่าย ไม่ค้างอยู่ในดินเป็นเวลานาน
2. กระถาง
ควรเลือกกระถางที่มีรูระบายน้ำด้านล่างอย่างเพียงพอ ไม่ควรใช้กระถางที่ใหญ่กว่ากอมากเกินไป เพราะจะทำให้มีดินจำนวนมากเก็บความชื้นไว้รอบเหง้าและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเน่า
หากต้องการใช้กระถางแต่งบ้านที่ไม่มีรู สามารถใช้วิธีปลูกในกระถางพลาสติกที่มีรูระบายน้ำก่อน แล้วนำไปวางซ้อนในกระถางสวยอีกชั้นหนึ่ง
กวักมรกตชอบแสงแบบไหน
ข้อดีของกวักมรกตคือสามารถปรับตัวกับแสงน้อยได้ จึงเหมาะสำหรับปลูกในบ้านและสำนักงาน แต่คำว่า “ทนแสงน้อย” ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องการแสงเลย
ตำแหน่งที่เหมาะที่สุดคือบริเวณที่ได้รับ แสงสว่างทางอ้อม เช่น ใกล้หน้าต่าง ระเบียงที่มีหลังคา หรือพื้นที่ภายในอาคารที่ได้รับแสงจากภายนอก
- แสงน้อย: ยังสามารถอยู่ได้ แต่จะโตช้าลง
- แสงสว่างทางอ้อม: เหมาะที่สุดสำหรับการปลูกภายในบ้าน
- แดดเช้าอ่อน ๆ: สามารถรับได้หากต้นได้รับการปรับสภาพ
- แดดจัดโดยตรง: ควรหลีกเลี่ยง เพราะอาจทำให้ใบไหม้หรือเกิดรอยสีน้ำตาล
วิธีรดน้ำกวักมรกต
หนึ่งในสาเหตุที่กวักมรกตตายบ่อยที่สุดคือ รดน้ำมากเกินไป ไม่ใช่รดน้ำน้อยเกินไป
ไม่ควรกำหนดตายตัวว่าต้องรดทุก 3 วันหรือทุก 7 วัน เพราะความเร็วในการแห้งของดินขึ้นอยู่กับขนาดกระถาง อากาศ แสง ชนิดของดิน และสถานที่ปลูก
วิธีที่ง่ายที่สุดคือใช้นิ้วตรวจดิน หากดินด้านบนและดินด้านในแห้งพอสมควรจึงค่อยรดน้ำอีกครั้ง
เมื่อรดควรรดให้ทั่วจนมีน้ำไหลออกจากก้นกระถาง แล้วเทน้ำที่ค้างอยู่ในจานรองทิ้ง ไม่ควรปล่อยให้ก้นกระถางแช่น้ำตลอดเวลา
วิธีให้ปุ๋ยกวักมรกต
กวักมรกตไม่ได้ต้องการปุ๋ยมาก สามารถใช้ปุ๋ยละลายช้าหรือปุ๋ยสำหรับไม้ใบในปริมาณพอเหมาะ โดยเฉพาะช่วงที่ต้นกำลังแตกยอดและเจริญเติบโต
หากปลูกภายในอาคารที่ต้นโตช้ามาก ไม่จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยบ่อย การให้ปุ๋ยมากเกินไปอาจทำให้เกิดการสะสมของเกลือในดินและทำให้รากเสียหายได้
ทำอย่างไรให้กวักมรกตแตกยอดใหม่
กวักมรกตเป็นต้นไม้ที่เจริญค่อนข้างช้า จึงต้องใช้ความอดทน สิ่งที่จะช่วยให้ต้นแข็งแรงและมีโอกาสแตกยอดใหม่ ได้แก่
- ให้ได้รับแสงสว่างทางอ้อมอย่างเพียงพอ
- อย่ารดน้ำจนดินแฉะ
- ใช้ดินโปร่งและระบายน้ำดี
- ให้ปุ๋ยอ่อน ๆ ในช่วงที่ต้นกำลังเจริญ
- ไม่เปลี่ยนตำแหน่งต้นบ่อยเกินไป
- ปล่อยให้เหง้าและรากมีเวลาพัฒนา
เมื่อสภาพแวดล้อมเหมาะสม จะเริ่มเห็นยอดสีเขียวอ่อนแทงขึ้นจากดิน ก่อนที่จะค่อย ๆ คลี่ใบออกและเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้มเมื่อใบแก่ขึ้น
วิธีขยายพันธุ์ต้นกวักมรกต
จุดที่ผมชอบมากอย่างหนึ่งของต้นกวักมรกตคือ สามารถขยายพันธุ์ได้หลายวิธี และแม้แต่ใบเพียงใบเดียวก็สามารถพัฒนาเป็นต้นใหม่ได้ เพียงแต่ต้องใช้เวลาค่อนข้างนาน
วิธีที่ 1 แยกกอหรือแยกเหง้า
เป็นวิธีที่เร็วที่สุดและมีโอกาสสำเร็จสูง เหมาะกับต้นที่ปลูกมานานจนมีหลายกอในกระถาง
- นำต้นออกจากกระถางอย่างระมัดระวัง
- เขี่ยดินออกบางส่วนเพื่อให้เห็นเหง้าและราก
- แยกส่วนที่มีเหง้า ราก และก้านใบติดมาด้วยกัน
- หากจำเป็นต้องตัด ควรใช้มีดหรือกรรไกรที่สะอาด
- นำแต่ละกอไปปลูกในกระถางใหม่
- หลังปลูกไม่ควรรดน้ำจนดินแฉะ
วิธีที่ 2 ปักชำใบ
การปักชำใบเป็นวิธีที่น่าสนใจมาก เพราะใช้เพียงใบย่อยหนึ่งใบก็สามารถสร้างต้นใหม่ได้
- เลือกใบที่สมบูรณ์ ไม่มีโรคหรือรอยเน่า
- ตัดใบโดยให้ติดส่วนก้านเล็กน้อย
- พักรอยตัดให้แห้งสักระยะ
- นำส่วนโคนใบปักลงในวัสดุปลูกที่โปร่ง
- รดน้ำเพียงให้วัสดุมีความชื้น ไม่ควรแฉะ
- วางในบริเวณแสงสว่างแต่ไม่มีแดดแรง
- รอให้เกิดรากและเหง้าขนาดเล็กก่อนจะแตกยอดใหม่
วิธีนี้ต้องใช้ความอดทน เพราะกวักมรกตเป็นพืชที่เจริญช้า บางครั้งแม้ใบที่ปักไว้จะดูเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น แต่ใต้ดินอาจกำลังสร้างรากและเหง้าขนาดเล็กอยู่
วิธีที่ 3 ชำใบในน้ำ
อีกวิธีหนึ่งคือการนำใบหรือก้านที่ตัดแล้วไปแช่น้ำ โดยให้เฉพาะส่วนโคนอยู่ในน้ำ วางในบริเวณที่มีแสงสว่างและเปลี่ยนน้ำเมื่อเริ่มสกปรก
เมื่อมีรากและเริ่มสร้างส่วนสะสมอาหารแล้ว จึงสามารถนำไปปลูกลงดินต่อได้ แต่หลังย้ายจากน้ำลงดินควรดูแลความชื้นอย่างเหมาะสมในช่วงแรกเพื่อให้รากปรับตัว
เมื่อไรควรเปลี่ยนกระถางกวักมรกต
กวักมรกตไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนกระถางบ่อย เพราะโตค่อนข้างช้า แต่เมื่อเหง้าและรากแน่นมากจนดันกระถาง หรือมีรากจำนวนมากออกจากรูด้านล่าง ก็เป็นสัญญาณว่าควรย้ายกระถาง
เลือกกระถางใหม่ที่ใหญ่กว่าเดิมเพียงเล็กน้อย ไม่ควรเพิ่มขนาดกระถางมากเกินไปในครั้งเดียว
ปัญหาที่พบบ่อยในการปลูกกวักมรกต
กวักมรกตใบเหลือง
ถ้ามีใบเก่าเหลืองเพียงเล็กน้อยอาจเป็นการเสื่อมตามธรรมชาติ แต่ถ้าเหลืองหลายใบพร้อมกัน โดยเฉพาะก้านเริ่มนิ่ม ควรตรวจดินก่อน เพราะสาเหตุที่พบได้บ่อยคือดินชื้นหรือรดน้ำมากเกินไป
โคนต้นหรือเหง้านิ่ม
อาจเป็นสัญญาณของปัญหาเหง้าหรือรากเน่า ควรหยุดรดน้ำ นำต้นออกมาตรวจระบบราก ตัดส่วนที่เน่าออก และเปลี่ยนไปใช้ดินใหม่ที่ระบายน้ำดี
ใบไหม้หรือมีรอยน้ำตาล
หากต้นถูกย้ายจากในร่มไปโดนแดดจัดโดยทันที ใบอาจเกิดอาการไหม้ได้ ควรย้ายไปยังบริเวณที่มีแสงสว่างทางอ้อม หรือปรับให้รับแดดทีละน้อย
ต้นไม่แตกยอดใหม่
หากต้นยังมีใบเขียว เหง้าแข็งแรง และไม่มีอาการเน่า อาจไม่ได้มีปัญหาอะไร เพราะกวักมรกตมีการเติบโตค่อนข้างช้า โดยเฉพาะต้นที่อยู่ในบริเวณแสงน้อย
กวักมรกตปลูกในห้องนอนได้ไหม
สามารถปลูกเป็นไม้ประดับภายในห้องได้ หากมีแสงสว่างเพียงพอ เช่น ตั้งใกล้หน้าต่างหรือบริเวณที่ได้รับแสงธรรมชาติทางอ้อม
หากห้องมืดมากและแทบไม่มีแสงธรรมชาติเลย ไม่ควรวางต้นไว้ตำแหน่งนั้นตลอดเวลา เพราะแม้กวักมรกตจะทนแสงน้อย แต่พืชก็ยังต้องใช้แสงสำหรับการเจริญเติบโต
ข้อควรระวังสำหรับบ้านที่มีเด็กและสัตว์เลี้ยง
กวักมรกตอยู่ในกลุ่มพืชวงศ์ Araceae และมีผลึกแคลเซียมออกซาเลต จึงไม่ควรรับประทานส่วนใดของต้น ควรวางให้พ้นมือเด็กเล็ก รวมถึงสัตว์เลี้ยงที่ชอบกัดหรือเคี้ยวใบไม้
หากมีการตัดแต่งหรือแยกกอ ควรล้างมือและอุปกรณ์หลังทำงาน และไม่ควรนำมือที่สัมผัสยางหรือส่วนของพืชไปขยี้ตาหรือสัมผัสปาก
ต้นกวักมรกตกับความเชื่อเรื่องไม้มงคล
นอกเหนือจากรูปลักษณ์ที่สวยงามแล้ว ชื่อ “กวักมรกต” ยังทำให้หลายคนนิยมปลูกเป็นไม้มงคล โดยเชื่อว่าเป็นต้นไม้ที่ช่วยกวักเงิน กวักทอง ความมั่งคั่ง และโชคลาภเข้ามาสู่บ้านหรือสถานที่ทำงาน
จึงมักพบกวักมรกตถูกนำไปวางบริเวณทางเข้า ห้องรับแขก เคาน์เตอร์ร้านค้า สำนักงาน และโรงแรม
ส่วนความเชื่อที่ว่าหากปลูกกวักมรกตจนออกดอกจะมีโชคลาภหรือความร่ำรวยเพิ่มขึ้น ถือเป็นความเชื่อส่วนบุคคล แต่ในแง่ของคนรักต้นไม้ การสามารถดูแลต้นจนแข็งแรงและออกดอกได้ ก็ถือเป็นความสำเร็จที่น่าภูมิใจเช่นกัน
สรุปวิธีดูแลต้นกวักมรกต
- แสง: ชอบแสงสว่างทางอ้อมและทนแสงน้อยได้
- น้ำ: รอให้ดินแห้งก่อนรดครั้งต่อไป
- ดิน: ต้องโปร่งและระบายน้ำดี
- กระถาง: ต้องมีรูระบายน้ำ
- ปุ๋ย: ไม่ต้องให้บ่อย ใช้ในปริมาณพอเหมาะ
- การขยายพันธุ์: แยกกอ ปักชำใบ หรือชำในน้ำได้
- การเจริญเติบโต: ค่อนข้างช้า ต้องใช้ความอดทน
- ข้อควรระวัง: ไม่ควรรับประทาน และควรวางให้พ้นจากเด็กเล็กและสัตว์เลี้ยง
หากกำลังมองหาต้นไม้สำหรับปลูกในบ้านหรือสำนักงานที่ดูดีและไม่ต้องดูแลมาก กวักมรกตถือเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจมาก เพียงจำหลักง่าย ๆ ว่าให้แสงพอเหมาะ ใช้ดินโปร่ง และอย่ารดน้ำมากเกินไป เท่านี้ก็สามารถเลี้ยงให้ใบเขียวสวยและแตกยอดใหม่ได้เรื่อย ๆ
- ทนแล้งและไม่จำเป็นต้องรดน้ำบ่อย
- สามารถปลูกในพื้นที่ที่มีแสงไม่มากได้
- มีใบสีเขียวมันวาว เหมาะสำหรับตกแต่งภายใน
- ขยายพันธุ์ได้ทั้งการแยกกอและปักชำใบ
- เพียงใบเดียวก็สามารถพัฒนาเหง้าและกลายเป็นต้นใหม่ได้
- ได้รับความนิยมในฐานะไม้มงคลและไม้ประดับสำนักงาน
FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับต้นกวักมรกต
1. กวักมรกตควรรดน้ำกี่ครั้งต่อสัปดาห์?
ไม่ควรกำหนดจำนวนครั้งตายตัว ควรตรวจความชื้นของดินก่อน หากดินยังชื้นไม่จำเป็นต้องรดเพิ่ม รอจนดินแห้งพอสมควรแล้วจึงรดให้ทั่ว เพราะกวักมรกตทนความแห้งได้ดีกว่าดินที่มีน้ำขัง
2. กวักมรกตปลูกในห้องที่มีแสงน้อยได้หรือไม่?
ได้ กวักมรกตเป็นไม้ที่ทนแสงน้อยค่อนข้างดี แต่จะเจริญเติบโตช้าลง ตำแหน่งที่เหมาะที่สุดคือบริเวณที่ได้รับแสงธรรมชาติแบบสว่างทางอ้อม เช่น ใกล้หน้าต่าง โดยควรหลีกเลี่ยงแดดจัดที่ส่องลงบนใบโดยตรง
3. กวักมรกตสามารถขยายพันธุ์จากใบได้จริงหรือ?
ได้ สามารถตัดใบย่อยที่แข็งแรงแล้วนำไปปักในวัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี หรือชำในน้ำเพื่อให้เกิดรากก่อนก็ได้ ใบจะค่อย ๆ สร้างรากและเหง้าขนาดเล็กก่อนแตกยอดใหม่ กระบวนการนี้ค่อนข้างช้า จึงต้องใช้ความอดทน
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น
ใส่คำแนะนำในส่วนนี้ได้เลยค่ะ