มลพิษจากเครื่องพิมพ์และอุปกรณ์สำนักงาน อันตรายไหม? วิธีลดความเสี่ยงในออฟฟิศ

การทำงานในสำนักงานทุกวันนี้เต็มไปด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่ว่าจะเป็น เครื่องพิมพ์เลเซอร์ เครื่องถ่ายเอกสาร เครื่องพิมพ์มัลติฟังก์ชัน คอมพิวเตอร์ รวมถึงเฟอร์นิเจอร์และผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด

อุปกรณ์และวัสดุบางประเภทสามารถเป็นแหล่งของมลพิษทางอากาศภายในอาคารได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้งานในพื้นที่ปิดที่มีการระบายอากาศไม่เพียงพอ

เครื่องพิมพ์และเครื่องถ่ายเอกสารบางรุ่นอาจปล่อย อนุภาคขนาดเล็กหรืออนุภาคละเอียด สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) และในอุปกรณ์บางประเภทอาจมีโอโซน ขณะที่เฟอร์นิเจอร์ สี กาว น้ำยาทำความสะอาด และวัสดุตกแต่งภายในก็สามารถเป็นแหล่งของ VOCs ได้เช่นกัน

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าเครื่องพิมพ์ทุกเครื่องจะเป็นอันตราย ระดับความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดของเครื่อง ปริมาณการใช้งาน การบำรุงรักษา ขนาดของห้อง ระบบระบายอากาศ และระยะเวลาที่ผู้ใช้งานอยู่ใกล้อุปกรณ์

มลพิษทางอากาศในสำนักงานมาจากไหน

เมื่อพูดถึงมลพิษภายในสำนักงาน หลายคนอาจคิดถึงเพียงฝุ่นจากภายนอก แต่ในความเป็นจริง ภายในอาคารเองก็มีแหล่งกำเนิดมลพิษหลายประเภท เช่น

เครื่องพิมพ์เลเซอร์และเครื่องถ่ายเอกสาร
เครื่องพิมพ์มัลติฟังก์ชัน
หมึกพิมพ์และโทนเนอร์
เฟอร์นิเจอร์ไม้ประกอบและวัสดุตกแต่ง
สี กาว และสารเคลือบผิว
น้ำยาทำความสะอาด
สเปรย์ปรับอากาศ
วัสดุสำนักงานบางประเภท
ฝุ่นและเชื้อราจากพื้นที่ที่มีความชื้นสูง

เครื่องพิมพ์และเครื่องถ่ายเอกสารปล่อยอะไรออกมาบ้าง

ในระหว่างการทำงาน เครื่องพิมพ์หรือเครื่องถ่ายเอกสารบางชนิด อาจปล่อยสารหรืออนุภาคออกสู่อากาศในระดับที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะเครื่องพิมพ์เลเซอร์ที่ใช้ความร้อนในการหลอมผงโทนเนอร์ลงบนกระดาษ

สารหรืออนุภาคที่อาจพบได้ ได้แก่

อนุภาคขนาดเล็กและอนุภาคละเอียด
สารอินทรีย์ระเหยง่าย หรือ VOCs
อนุภาคที่เกิดจากกระดาษและกระบวนการพิมพ์
โอโซน ในอุปกรณ์บางประเภท โดยเฉพาะเทคโนโลยีบางรุ่น
ฝุ่นโทนเนอร์ ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนตลับ การรั่ว หรือการหก

ตารางมลพิษที่อาจพบจากอุปกรณ์สำนักงาน

อุปกรณ์	สิ่งที่อาจปล่อยออกมา	แนวทางลดความเสี่ยง
เครื่องพิมพ์เลเซอร์	อนุภาคขนาดเล็ก VOCs และในบางรุ่นอาจมีโอโซน	ตั้งในพื้นที่อากาศถ่ายเทดี และบำรุงรักษาตามคำแนะนำผู้ผลิต
เครื่องถ่ายเอกสาร	อนุภาค VOCs ความร้อน และอาจมีโอโซนขึ้นอยู่กับเทคโนโลยี	เครื่องที่ใช้งานหนักควรอยู่ในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศเหมาะสม
เครื่องพิมพ์ Inkjet	สารระเหยหรืออนุภาคจากหมึกและวัสดุที่ใช้พิมพ์ ขึ้นอยู่กับชนิดของหมึก	ใช้หมึกตามข้อกำหนดของผู้ผลิตและจัดพื้นที่ให้มีอากาศถ่ายเท
เครื่องพิมพ์มัลติฟังก์ชัน	ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีการพิมพ์ เช่น อนุภาคและ VOCs	เครื่องที่มีปริมาณพิมพ์สูงควรแยกออกจากโต๊ะทำงานหากทำได้
เครื่องโรเนียวหรืออุปกรณ์พิมพ์รุ่นเก่า	สารจากหมึก ตัวทำละลาย หรือผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับเครื่อง	ตรวจสอบเอกสาร SDS และใช้ในพื้นที่ระบายอากาศดี
เฟอร์นิเจอร์และวัสดุตกแต่งใหม่	VOCs จากกาว สี สารเคลือบผิว และวัสดุบางชนิด	เพิ่มการระบายอากาศ โดยเฉพาะช่วงหลังติดตั้งใหม่

VOCs คืออะไร

VOCs หรือ Volatile Organic Compounds คือกลุ่มสารอินทรีย์ที่สามารถระเหยกลายเป็นก๊าซได้ที่อุณหภูมิห้อง และสามารถมาจากผลิตภัณฑ์และวัสดุภายในอาคารหลายประเภท

ตัวอย่างแหล่ง VOCs ในสำนักงาน ได้แก่

เครื่องพิมพ์และเครื่องถ่ายเอกสารบางประเภท
สีและสารเคลือบผิว
กาว
น้ำยาทำความสะอาด
สเปรย์ปรับอากาศ
เฟอร์นิเจอร์และวัสดุตกแต่งใหม่

ผลกระทบของ VOCs แตกต่างกันตามชนิดของสาร ความเข้มข้น ระยะเวลาในการสัมผัส และความไวของแต่ละบุคคล

โอโซนจากเครื่องถ่ายเอกสารและเครื่องพิมพ์อันตรายหรือไม่

เครื่องพิมพ์เลเซอร์และเครื่องถ่ายเอกสารบางรุ่น โดยเฉพาะอุปกรณ์หรือเทคโนโลยีบางประเภท อาจเกิดโอโซนระหว่างกระบวนการทำงาน

ปัจจุบันผู้ผลิตจำนวนมากออกแบบอุปกรณ์เพื่อลดการปล่อยโอโซน ดังนั้นจึงไม่ควรสรุปว่าเครื่องพิมพ์เลเซอร์ทุกเครื่อง จะปล่อยโอโซนในระดับสูง

สำหรับสำนักงาน แนวทางที่เหมาะสมคือเลือกอุปกรณ์ที่มีการปล่อยมลพิษต่ำ บำรุงรักษาตามกำหนด และจัดให้มีระบบระบายอากาศที่เหมาะสม โดยเฉพาะห้องที่มีเครื่องถ่ายเอกสารหรือเครื่องพิมพ์จำนวนมาก

ฝุ่นโทนเนอร์อันตรายหรือไม่

ในระหว่างใช้งานปกติ ผงโทนเนอร์จะอยู่ภายในตลับและเครื่องพิมพ์ จึงไม่ควรมีผงโทนเนอร์จำนวนมากฟุ้งออกมาในสำนักงาน

โอกาสสัมผัสมักเพิ่มขึ้นในช่วง เปลี่ยนตลับโทนเนอร์ ทำความสะอาดเครื่อง หรือเมื่อมีโทนเนอร์รั่วหรือหก

หากโทนเนอร์หก ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิต เช่น

หลีกเลี่ยงการทำให้ผงฟุ้งกระจาย
ไม่ใช้ลมอัดเป่าผงโทนเนอร์
ทำความสะอาดตามขั้นตอนที่ผู้ผลิตแนะนำ
ล้างมือหลังเปลี่ยนตลับหรือสัมผัสโทนเนอร์
ตรวจสอบ Safety Data Sheet หรือ SDS ของผลิตภัณฑ์เมื่อจำเป็น

กลิ่นจากเครื่องพิมพ์หมายความว่าเป็นพิษหรือไม่

ไม่สามารถตัดสินจากกลิ่นเพียงอย่างเดียวได้ เพราะสารบางชนิดมีกลิ่นแม้มีความเข้มข้นต่ำ ขณะที่สารบางชนิดอาจไม่มีสิ่งที่เราสังเกตได้ง่าย

หากสำนักงานมีกลิ่นผิดปกติอย่างต่อเนื่อง ควรตรวจสอบสาเหตุ เช่น เครื่องพิมพ์ ระบบปรับอากาศ วัสดุตกแต่ง น้ำยาทำความสะอาด หรือระบบระบายอากาศ มากกว่าการใช้กลิ่นเพียงอย่างเดียวเป็นตัวบ่งชี้ความปลอดภัย

อาการที่อาจพบเมื่อคุณภาพอากาศในสำนักงานไม่ดี

คุณภาพอากาศภายในอาคารที่ไม่ดีอาจสัมพันธ์กับอาการต่างๆ เช่น

ระคายเคืองตา
แสบจมูกหรือคอ
ไอ
ปวดศีรษะ
รู้สึกอึดอัดหรือไม่สบายเมื่ออยู่ในห้อง

อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเกิดจากเครื่องพิมพ์เสมอไป เพราะอาจมีสาเหตุจากฝุ่น เชื้อรา อากาศร้อนหรือแห้ง สารทำความสะอาด ระบบปรับอากาศ หรือปัจจัยด้านสุขภาพอื่นๆ

หากมีอาการรุนแรงหรือเกิดซ้ำอย่างต่อเนื่อง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวอนามัยหรือแพทย์ พร้อมกับตรวจสอบคุณภาพอากาศและระบบ HVAC ของพื้นที่

ควรวางเครื่องพิมพ์ไว้ตรงไหนในสำนักงาน

สำหรับเครื่องพิมพ์ขนาดเล็กที่มีปริมาณการใช้งานไม่มาก การตั้งไว้ในสำนักงานที่มีระบบระบายอากาศเพียงพอ อาจไม่มีความจำเป็นต้องสร้างห้องแยกโดยเฉพาะ

แต่ถ้าเป็น เครื่องพิมพ์หรือเครื่องถ่ายเอกสารขนาดใหญ่ ที่มีการพิมพ์หลายพันหน้าต่อวัน ควรพิจารณาจัดพื้นที่พิมพ์ส่วนกลาง หรือพื้นที่ที่มีการระบายอากาศเหมาะสม และไม่ควรวางชิดโต๊ะทำงานของพนักงานโดยไม่จำเป็น

ตำแหน่งที่ควรหลีกเลี่ยง

ข้างศีรษะหรือโต๊ะทำงานที่มีพนักงานนั่งตลอดวัน
ห้องขนาดเล็กที่ไม่มีการระบายอากาศ
บริเวณที่ช่องระบายอากาศของเครื่องถูกปิดกั้น
พื้นที่ที่มีเครื่องพิมพ์จำนวนมากรวมกันโดยไม่มีการจัดการอากาศ

7 วิธีลดมลพิษจากเครื่องพิมพ์ในสำนักงาน

จัดพื้นที่ให้มีการระบายอากาศที่ดี
ระบบ HVAC ควรได้รับการตรวจสอบและบำรุงรักษาอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการพิมพ์จำนวนมาก
ย้ายเครื่องพิมพ์ใช้งานหนักออกจากโต๊ะพนักงาน
สามารถจัดเป็น Print Area หรือ Print Room กลางสำหรับสำนักงานขนาดใหญ่
บำรุงรักษาเครื่องตามกำหนด
เปลี่ยน Filter และชิ้นส่วนตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด
เลือกอุปกรณ์ที่มีการปล่อยมลพิษต่ำ
เมื่อต้องซื้อเครื่องใหม่ ควรพิจารณาข้อมูลด้าน Energy Efficiency และ Low Emission ร่วมกับราคาและต้นทุนต่อหน้า
ใช้ตลับหมึกและโทนเนอร์ตามข้อกำหนดของเครื่อง
และตรวจสอบว่าไม่มีการรั่วหรือผงโทนเนอร์กระจายภายในพื้นที่
ลดการพิมพ์ที่ไม่จำเป็น
ใช้ระบบ Digital Document, PDF, Cloud Storage และ Workflow Approval เพื่อลดปริมาณการพิมพ์
ตรวจสอบ Indoor Air Quality เมื่อมีปัญหา
หากมีพนักงานร้องเรียนเรื่องกลิ่น ระคายเคือง หรืออากาศไม่ดีอย่างต่อเนื่อง ควรตรวจระบบ HVAC และแหล่งกำเนิดมลพิษอย่างเป็นระบบ

เครื่องฟอกอากาศช่วยได้หรือไม่

เครื่องฟอกอากาศสามารถเป็นส่วนเสริมในการจัดการคุณภาพอากาศได้ แต่ควรเลือกให้เหมาะกับชนิดของมลพิษ

ตัวกรอง HEPA เหมาะกับการดักจับอนุภาคในอากาศ ส่วนการลดก๊าซและ VOCs จำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีหรือวัสดุดูดซับที่เหมาะสม เช่น Activated Carbon ในปริมาณที่เพียงพอ

อย่างไรก็ตาม เครื่องฟอกอากาศไม่ควรถูกใช้แทน การกำจัดแหล่งกำเนิดและการระบายอากาศ เพราะการควบคุมตั้งแต่ต้นทางยังเป็นแนวทางสำคัญที่สุด

ปลูกต้นไม้ในสำนักงานช่วยดูดสารพิษได้จริงหรือไม่

ต้นไม้มีประโยชน์หลายด้าน เช่น ช่วยสร้างบรรยากาศที่เป็นธรรมชาติ เพิ่มความสวยงาม และช่วยให้พื้นที่สำนักงานดูผ่อนคลายขึ้น

งานทดลองบางประเภทพบว่าต้นไม้สามารถดูดซับสารบางชนิดได้ เมื่อทดสอบในห้องทดลองหรือภาชนะปิด แต่เมื่อนำผลดังกล่าวมาเทียบกับสำนักงานหรือบ้านจริง ต้นไม้จำนวนปกติไม่ได้สามารถกำจัดมลพิษในระดับที่ทดแทน การระบายอากาศได้

ดังนั้นสามารถปลูกต้นไม้ในสำนักงานได้ แต่ไม่ควรใช้ต้นไม้เป็นระบบหลักในการควบคุม VOCs ฝุ่น หรือมลพิษจากเครื่องพิมพ์

นอกจากนี้ไม่ควรรดน้ำต้นไม้จนดินแฉะอยู่ตลอดเวลา เพราะความชื้นมากเกินไปสามารถส่งเสริมการเจริญของเชื้อรา และจุลินทรีย์บางประเภทได้

เฟอร์นิเจอร์สำนักงานก็เป็นแหล่ง VOCs ได้

ไม่ได้มีเพียงเครื่องพิมพ์เท่านั้นที่สามารถเป็นแหล่งของมลพิษภายในอาคาร เฟอร์นิเจอร์และวัสดุตกแต่งใหม่บางประเภท อาจปล่อย VOCs จากกาว สี สารเคลือบผิว หรือวัสดุที่ใช้ในการผลิต

หากเพิ่งมีการปรับปรุงสำนักงาน ติดตั้งเฟอร์นิเจอร์ใหม่ ทาสี หรือปูพื้นใหม่ ควรให้ความสำคัญกับการระบายอากาศ โดยเฉพาะในช่วงแรกหลังติดตั้ง

สำหรับฝ่าย IT หรือ Facility ควรทำอะไรบ้าง

องค์กรสามารถนำเรื่องคุณภาพอากาศมารวมอยู่ในมาตรฐาน การจัดซื้อและบริหารอุปกรณ์สำนักงานได้ เช่น

รวบรวมเครื่องพิมพ์เป็น Centralized Printing
หลีกเลี่ยงการติดตั้งเครื่องพิมพ์ขนาดใหญ่ทุกโต๊ะหรือทุกแผนก
เลือกเครื่องประหยัดพลังงานและมีข้อมูลด้านการปล่อยมลพิษ
จัดทำ Preventive Maintenance ตามรอบ
ตรวจสอบระบบ HVAC ในห้อง Print Room
จัดเก็บ Toner และ Ink ตามคำแนะนำของผู้ผลิต
เก็บ SDS ของหมึก โทนเนอร์ และสารเคมีที่เกี่ยวข้อง
กำหนดขั้นตอนจัดการเมื่อโทนเนอร์หกหรือเครื่องผิดปกติ

ลดการพิมพ์ ช่วยทั้งสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

อีกวิธีที่ง่ายที่สุดในการลดการใช้งานเครื่องพิมพ์คือ การเปลี่ยนกระบวนการทำงานให้เป็นดิจิทัลมากขึ้น

ตัวอย่างเช่น

ใช้ PDF แทนการพิมพ์เอกสารเพื่ออ่าน
ใช้ Cloud Storage หรือ Shared Drive
ใช้ระบบ Digital Signature
ใช้ Workflow Approval ออนไลน์
กำหนดเครื่องพิมพ์ให้พิมพ์สองหน้าเป็นค่าเริ่มต้น
ใช้ Follow-Me Printing หรือ Secure Print
กำหนด Printing Policy ภายในองค์กร

นอกจากช่วยลดจำนวนงานพิมพ์แล้ว ยังสามารถลดค่าใช้จ่ายด้านกระดาษ หมึก โทนเนอร์ ค่าไฟฟ้า และค่าบำรุงรักษาเครื่องพิมพ์ได้อีกด้วย

สรุป

เครื่องพิมพ์ เครื่องถ่ายเอกสาร และอุปกรณ์สำนักงานบางประเภท สามารถเป็นแหล่งของอนุภาค VOCs และสารอื่นๆ ภายในอาคารได้ แต่ระดับการสัมผัสแตกต่างกันมากตามชนิดของเครื่อง ปริมาณการใช้งานและระบบระบายอากาศ

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การตื่นตระหนกหรือเลิกใช้เครื่องพิมพ์ แต่ควรเน้น การเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะสม จัดตำแหน่งให้ดี มีการระบายอากาศ บำรุงรักษาตามกำหนด และลดงานพิมพ์ที่ไม่จำเป็น

ส่วนการปลูกต้นไม้ในสำนักงานยังคงเป็นสิ่งที่ดีในด้านความสวยงาม และสภาพแวดล้อมในการทำงาน แต่ไม่ควรใช้แทนระบบระบายอากาศหรือมาตรการควบคุมคุณภาพอากาศภายในอาคาร

FAQ คำถามที่พบบ่อย

1. เครื่องพิมพ์เลเซอร์เป็นอันตรายต่อสุขภาพหรือไม่?

เครื่องพิมพ์เลเซอร์บางรุ่นสามารถปล่อยอนุภาคและ VOCs ระหว่างการทำงานได้ แต่ระดับการสัมผัสขึ้นอยู่กับรุ่น ปริมาณการพิมพ์ การบำรุงรักษา และการระบายอากาศ การใช้งานตามคำแนะนำของผู้ผลิตในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศเหมาะสม เป็นแนวทางสำคัญในการลดการสัมผัส

2. ควรวางเครื่องพิมพ์ไว้ข้างโต๊ะทำงานหรือไม่?

เครื่องพิมพ์ขนาดเล็กที่ใช้งานน้อยอาจตั้งในสำนักงานทั่วไปได้ หากมีการระบายอากาศเหมาะสม แต่เครื่องพิมพ์หรือเครื่องถ่ายเอกสาร ที่มีปริมาณงานสูงควรพิจารณาจัดไว้ในพื้นที่ส่วนกลาง หรือพื้นที่ที่มีระบบระบายอากาศเหมาะสมแทนการวางชิดโต๊ะพนักงาน

3. ปลูกต้นไม้ช่วยกำจัดสารพิษจากเครื่องพิมพ์ได้หรือไม่?

ต้นไม้บางชนิดสามารถดูดซับสารบางอย่างได้ในการทดลอง แต่ในสำนักงานจริง ต้นไม้จำนวนทั่วไปไม่สามารถทดแทน การระบายอากาศและการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษได้ จึงควรปลูกเพื่อความสวยงามและบรรยากาศเป็นหลัก