ไม้อวบน้ำเบญจมาศ Kleinia saginata วิธีปลูก ดูแล และขยายพันธุ์
ไม้อวบน้ำเบญจมาศ เป็นไม้อวบน้ำรูปร่างแปลกตาที่มีเสน่ห์แตกต่างจากไม้อวบน้ำทั่วไป จุดเด่นอยู่ที่ลำต้นอวบสั้น สีเขียวอมเทาหรือเขียวอ่อน มีลวดลายสีเข้มพาดอยู่ตามลำต้นคล้ายกับมีคนใช้พู่กันวาดลายเอาไว้
ส่วนใบมีลักษณะเรียวยาวและอวบน้ำ เมื่อถึงช่วงออกดอกจะมีก้านดอกยาวชูขึ้นเหนือทรงต้น พร้อมดอกสีแดง ชมพูอมแดง หรือม่วงแดงที่โดดเด่นมากในประเทศไทยมีผู้เรียกไม้ชนิดนี้ว่า “ไม้อวบน้ำเบญจมาศ” เนื่องจากลักษณะของช่อดอกอยู่ในวงศ์เดียวกับเบญจมาศ และมีรูปทรงของดอกที่ดูโดดเด่นเมื่อชูขึ้นเหนือยอด เหมาะสำหรับผู้ที่ชื่นชอบไม้อวบน้ำหายาก หรืออยากสะสมต้นไม้ที่มีรูปทรงและลวดลายไม่เหมือนใคร
ชื่อวิทยาศาสตร์ของไม้อวบน้ำเบญจมาศ
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับในปัจจุบันคือ Kleinia saginata P.Halliday อยู่ในวงศ์ Asteraceae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับดอกทานตะวันและเบญจมาศ
ในหนังสือ ร้านค้า และแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับไม้อวบน้ำ ยังอาจพบชื่อ Senecio mweroensis subsp. saginatus ซึ่งเป็นชื่อพ้องที่เคยใช้มาก่อน รวมทั้งอาจพบชื่อ Senecio fulleri ในวงการสะสมไม้อวบน้ำบางแห่ง
ดังนั้น หากค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับต้นชนิดนี้ในอินเทอร์เน็ต อาจพบชื่อหลายแบบ แต่โดยทั่วไปหมายถึงพืชกลุ่มเดียวกัน
ถิ่นกำเนิดของไม้อวบน้ำเบญจมาศ
พืชกลุ่มนี้มีถิ่นกำเนิดในพื้นที่แห้งแล้งของแอฟริกาตะวันออก และคาบสมุทรอาหรับ โดยพบตามพื้นที่หิน หน้าผา ซอกหิน และบริเวณที่มีดินค่อนข้างแห้ง ซึ่งช่วยอธิบายได้ว่าทำไมต้นจึงสามารถเก็บน้ำไว้ในลำต้นและใบได้ดี
ลักษณะการเจริญเติบโตตามธรรมชาติทำให้ไม้อวบน้ำชนิดนี้ ต้องการดินที่ระบายน้ำเร็วและไม่ชอบความชื้นสะสมเป็นเวลานาน จึงต้องระมัดระวังเรื่องการรดน้ำเป็นพิเศษเมื่อปลูกในประเทศไทย
ลักษณะของไม้อวบน้ำเบญจมาศ
ลำต้น
ลำต้นเป็นส่วนที่โดดเด่นที่สุดของพืชชนิดนี้ มีลักษณะอวบ อ้วน และค่อนข้างสั้น บางต้นมีรูปทรงเกือบกลม ส่วนบางต้นเป็นทรงกระบอก สามารถแตกกิ่งหรือหน่อบริเวณยอดและบริเวณโคนต้นได้
ผิวลำต้นมีสีเขียว เขียวอมเทา หรือเขียวอมบรอนซ์ พร้อมลวดลายสีเข้มหรือสีม่วงเข้มเป็นเส้นกระจายออกจากตำแหน่งของใบ ทำให้ดูคล้ายลวดลายที่ถูกวาดลงบนผิวต้น ซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของไม้อวบน้ำชนิดนี้
ใบ
ใบมักเกิดบริเวณส่วนบนของลำต้น มีลักษณะเรียวยาว รูปรี หรือคล้ายใบหอก มีความอวบน้ำเล็กน้อยและมีสีเขียว
ใบของต้นชนิดนี้อาจไม่ได้อยู่ติดต้นตลอดทั้งปี เมื่อเข้าสู่ช่วงพักตัวหรือได้รับสภาพแวดล้อมที่แห้งและร้อน ใบสามารถค่อย ๆ เหลือง แห้ง และหลุดร่วงได้ ซึ่งไม่จำเป็นต้องหมายความว่าต้นกำลังจะตาย
ดอก
เมื่อถึงช่วงออกดอก ต้นจะสร้างก้านดอกยาวชูขึ้นเหนือยอด บริเวณปลายก้านเป็นช่อดอกแบบกระจุก ประกอบด้วยดอกย่อยจำนวนมาก
สีของดอกสามารถพบได้ตั้งแต่แดง ชมพูเข้ม ม่วงแดง ไปจนถึงแดงอมส้ม ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ สภาพแวดล้อม และต้นแต่ละต้น
จุดเด่นของไม้อวบน้ำชนิดนี้ไม่ใช่เฉพาะดอกเท่านั้น แต่รวมถึงลวดลายบนลำต้นที่มีเอกลักษณ์ ทำให้ต้นสวยได้แม้ในช่วงที่ยังไม่ออกดอก
วิธีปลูกไม้อวบน้ำเบญจมาศ
1. ดินต้องระบายน้ำดีเป็นพิเศษ
หัวใจสำคัญของการปลูกไม้อวบน้ำเบญจมาศคือ ดินต้องโปร่งและไม่อุ้มน้ำมากเกินไป เนื่องจากลำต้นและรากมีความไวต่อความชื้นสะสม
สามารถใช้ดินแคคตัสสำเร็จรูปได้ หรือผสมวัสดุปลูกเอง เช่น
- ดินแคคตัส 1 ส่วน
- พัมมิซหรือหินภูเขาไฟ 1 ส่วน
- เพอร์ไลต์หรือทรายหยาบ 1 ส่วน
ไม่จำเป็นต้องใช้สูตรตายตัว แต่หลังรดน้ำแล้วน้ำควรไหลออกจากกระถางได้รวดเร็ว และดินไม่ควรแฉะต่อเนื่องหลายวัน
2. เลือกกระถางที่มีรูระบายน้ำ
ควรเลือกกระถางที่มีรูด้านล่างหลายรู เพื่อให้น้ำส่วนเกินไหลออกได้สะดวก
ไม่ควรปลูกในกระถางที่ไม่มีรูระบายน้ำ เพราะน้ำที่สะสมบริเวณก้นกระถาง อาจทำให้รากและโคนต้นเน่าได้ง่าย
ไม้อวบน้ำเบญจมาศต้องการแดดแค่ไหน?
ต้นสามารถรับแสงแดดได้ดี แต่สำหรับสภาพอากาศร้อนของประเทศไทย แนะนำให้ได้รับ แดดช่วงเช้าประมาณ 3-5 ชั่วโมง หรือวางบริเวณที่มีแสงสว่างมากและอากาศถ่ายเท
ควรหลีกเลี่ยงแดดแรงในช่วงบ่าย โดยเฉพาะต้นที่ปลูกในกระถางขนาดเล็ก เนื่องจากกระถางและดินสามารถสะสมความร้อนได้มาก จนทำให้ใบเหี่ยวหรือผิวลำต้นไหม้
หากต้นเคยอยู่ในร่มและต้องการย้ายออกแดด ควรเพิ่มระยะเวลารับแดดทีละน้อย เพื่อให้ต้นปรับตัวก่อน
วิธีรดน้ำไม้อวบน้ำเบญจมาศ
ไม่ควรกำหนดว่าต้องรดน้ำสัปดาห์ละกี่ครั้งอย่างตายตัว เพราะความเร็วในการแห้งของดินแตกต่างกันตาม ชนิดกระถาง วัสดุปลูก อุณหภูมิ แสง และฤดูกาล
หลักที่ปลอดภัยกว่าคือ รอให้ดินแห้งก่อนแล้วจึงรดน้ำให้ชุ่ม จากนั้นปล่อยให้น้ำไหลออกจากก้นกระถาง
ในฤดูร้อนหรือฤดูฝนที่อากาศร้อนและชื้น ควรระวังการให้น้ำมากเป็นพิเศษ หากต้นมีการพักตัวและหยุดเจริญเติบโต ควรลดปริมาณและความถี่ในการรดน้ำลง
ช่วงพักตัวของต้นสำคัญอย่างไร?
ไม้อวบน้ำหลายชนิดจากแอฟริกาและคาบสมุทรอาหรับ มีวงจรการเจริญเติบโตตามฤดูกาล ต้นอาจแตกใบในช่วงหนึ่ง แล้วค่อย ๆ ทิ้งใบเมื่อเข้าสู่ช่วงพักตัว
ดังนั้น หากพบว่าใบเริ่มเหลืองและร่วง แต่ลำต้นยังแข็ง ไม่ดำ ไม่เละ และไม่มีอาการเน่า อาจเป็นการเข้าสู่ช่วงพักตัวตามธรรมชาติ ไม่ควรรีบรดน้ำเพิ่มเพราะคิดว่าต้นกำลังขาดน้ำ
การให้ปุ๋ย
ไม้อวบน้ำชนิดนี้ไม่ได้ต้องการปุ๋ยมาก สามารถใช้ปุ๋ยสำหรับแคคตัสหรือไม้อวบน้ำ ในอัตราเจือจางในช่วงที่ต้นกำลังเจริญเติบโต
ไม่ควรใส่ปุ๋ยในปริมาณสูง เพราะอาจทำให้ต้นเจริญเร็วเกินไป ลำต้นอ่อนแอ หรือเกิดการสะสมของเกลือในดิน
ช่วงที่ต้นพักตัวควรงดหรือลดการให้ปุ๋ย จนกว่าจะเห็นการแตกใบหรือการเจริญเติบโตใหม่
การขยายพันธุ์ไม้อวบน้ำเบญจมาศ
วิธีที่ง่ายสำหรับผู้ปลูกทั่วไปคือ การแยกหน่อหรือปักชำกิ่ง โดยสามารถเลือกหน่อที่แข็งแรงจากต้นแม่ แล้วตัดออกด้วยอุปกรณ์ที่สะอาด
ขั้นตอนการปักชำ
- เลือกหน่อหรือกิ่งที่แข็งแรง ไม่มีโรคหรือรอยเน่า
- ใช้มีดหรือกรรไกรสะอาดตัดออกจากต้นแม่
- พักแผลไว้ในบริเวณร่มและอากาศถ่ายเทให้แผลแห้ง
- นำไปปักในวัสดุปลูกที่โปร่งและระบายน้ำดี
- ช่วงแรกหลีกเลี่ยงการรดน้ำหนักจนเกินไป
- วางไว้บริเวณที่มีแสงสว่างแต่ไม่โดนแดดจัด
เมื่อเริ่มเกิดรากและต้นตั้งตัวได้แล้ว จึงค่อยเพิ่มการรับแสงและดูแลแบบต้นโตเต็มวัย
ดอกไม้อวบน้ำเบญจมาศออกเมื่อไร?
การออกดอกขึ้นอยู่กับอายุของต้น วงจรการเจริญเติบโต ปริมาณแสง อุณหภูมิ และสภาพแวดล้อมในการปลูก
ต้นที่แข็งแรงและได้รับแสงอย่างเหมาะสม มีโอกาสสร้างก้านดอกและออกดอกได้ดีกว่าต้นที่ได้รับแสงน้อย ดังนั้นจึงไม่ควรระบุว่าต้นจะออกดอกตลอดทั้งปีอย่างแน่นอน
ปัญหาที่พบบ่อยในการปลูก
1. โคนต้นเน่า
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือดินอุ้มน้ำ รดน้ำถี่เกินไป หรือกระถางระบายน้ำไม่ดี
หากพบลำต้นเริ่มนิ่ม มีสีดำหรือน้ำตาลเข้ม ควรหยุดรดน้ำและตรวจสอบส่วนที่เน่าโดยเร็ว
2. ใบเหี่ยวหรือใบแห้ง
อาจเกิดจากแดดจัดเกินไป อุณหภูมิสูง หรือเป็นช่วงที่ต้นกำลังเข้าสู่ระยะพักตัว จึงควรตรวจทั้งสภาพดินและลำต้นก่อนเพิ่มน้ำ
3. ลำต้นยืด
หากต้นได้รับแสงไม่เพียงพอ อาจมีการยืดตัวเพื่อหาแสง ลำต้นจะยาวผิดรูปและสีอาจซีดลง ควรค่อย ๆ ย้ายไปบริเวณที่มีแสงมากขึ้น
4. เพลี้ยแป้ง
ไม้อวบน้ำอาจพบเพลี้ยแป้งบริเวณซอกใบ ยอด และรากได้ ควรตรวจต้นเป็นประจำ โดยเฉพาะบริเวณที่มีหน่อใหม่และซอกลำต้น
ข้อควรระวังในการปลูกไม้อวบน้ำเบญจมาศ
- อย่าปล่อยให้ดินแฉะ เพราะเสี่ยงต่อรากและโคนเน่า
- อย่ารดน้ำตามตารางตายตัว ควรตรวจความแห้งของดินก่อน
- หลีกเลี่ยงฝนตกต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงที่ต้นพักตัว
- ระวังแดดช่วงบ่าย เพราะอาจทำให้ใบและลำต้นไหม้ได้
- ควรมีอากาศถ่ายเท เพื่อลดความชื้นสะสมและเชื้อรา
- อย่าตกใจเมื่อใบร่วง หากลำต้นยังแข็งแรง เพราะอาจเป็นวงจรพักตัวของต้น
เหมาะสำหรับมือใหม่หรือไม่?
ไม้อวบน้ำเบญจมาศสามารถเลี้ยงได้ไม่ยาก หากเข้าใจเรื่องการรดน้ำและการพักตัวของต้น
ปัญหาที่พบมากที่สุดในผู้เริ่มต้นคือ การดูแลเหมือนต้นไม้ทั่วไปและรดน้ำบ่อยเกินไป ดังนั้นหลักสำคัญคือ แดดพอเหมาะ ดินโปร่ง และอย่าให้น้ำมากเกินไป
สรุป
ไม้อวบน้ำเบญจมาศ หรือ Kleinia saginata เป็นไม้อวบน้ำขนาดเล็กที่มีเอกลักษณ์มาก ทั้งลำต้นอวบที่มีลวดลายคล้ายงานวาด ใบเรียวยาว และดอกสีแดงถึงม่วงแดงที่ชูขึ้นเหนือยอด
การปลูกให้แข็งแรงควรเน้นวัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี ได้รับแสงแดดช่วงเช้าหรือแสงสว่างเพียงพอ และรอให้ดินแห้งก่อนรดน้ำครั้งต่อไป โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนและชื้นของประเทศไทย ควรระวังเรื่องรากและโคนเน่าเป็นพิเศษ
สำหรับผู้สะสมไม้อวบน้ำ ต้นนี้ถือเป็นอีกหนึ่งชนิดที่น่าสนใจ เพราะแม้ไม่มีดอก ลวดลายบนลำต้นก็มีความสวยงามในตัวเอง และเมื่อออกดอกก็ยิ่งทำให้ต้นโดดเด่นขึ้นอย่างมาก
FAQ คำถามที่พบบ่อย
1. ไม้อวบน้ำเบญจมาศควรรดน้ำกี่ครั้งต่อสัปดาห์?
ไม่ควรกำหนดจำนวนครั้งแบบตายตัว ควรรอให้วัสดุปลูกแห้งก่อนจึงรดน้ำให้ชุ่ม เพราะความเร็วในการแห้งของดินขึ้นอยู่กับอากาศ กระถาง และวัสดุปลูก โดยเฉพาะฤดูฝนควรลดการให้น้ำลง
2. ไม้อวบน้ำเบญจมาศชอบแดดหรือร่ม?
ชอบบริเวณที่มีแสงมากและสามารถรับแดดได้ สำหรับประเทศไทยแนะนำแดดช่วงเช้าประมาณ 3-5 ชั่วโมง และหลีกเลี่ยงแดดจัดช่วงบ่าย โดยเฉพาะต้นที่ยังไม่เคยได้รับแดดแรงมาก่อน
3. ทำไมใบไม้อวบน้ำเบญจมาศจึงเหลืองและร่วง?
ใบเหลืองและร่วงอาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น น้ำมากเกินไป แดดหรือความร้อนสูง รวมถึงการเข้าสู่ช่วงพักตัวตามธรรมชาติ หากลำต้นยังแข็ง ไม่ดำและไม่เละ ไม่ควรรีบรดน้ำเพิ่ม ควรตรวจสภาพดินและต้นก่อน
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น
ใส่คำแนะนำในส่วนนี้ได้เลยค่ะ